Pacjent świadomy prawnie

Pacjenci są coraz bardziej świadomymi uczestnikami wszystkich wykonywanych procesów leczniczych, jakie wiążą się z udzielaną im opieką zdrowotną. Przyczyn wzrostu świadomości, a w szczególności świadomości prawnej, wśród osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych może być co najmniej kilka. To między innymi:

  • upowszechnienie się dostępu do opieki zdrowotnej
  • spójne skatalogowanie wszystkich praw pacjenta
  • odejście od paternalistycznego modelu leczenia, w którym to przez długie lata lekarz zajmował pozycję hierarchicznie wyższą od tej, którą przypisywano pacjentowi
  • komercjalizacja usług medycznych
  • współczesne mass-media (które w sprawach ewentualnych błędów medycznych najczęściej wypowiadają się w sposób jednostronny – anty lekarski).

Wzrost świadomości wśród pacjentów jest oczywiście zjawiskiem jak najbardziej pożądanym. W końcu przedmiotem leczenia jest człowiek, a w ślad za nim jego życie, zdrowie, prywatność czy intymność, a więc najwyżej cenione wartości ludzkie.

Wiedza pacjenta odnośnie standardu leczenia oraz poziomu, w jakim jego dobra powinny zostać należycie chronione, jest kluczowa z perspektywy kontroli dochowania tychże standardów. Jednakże nie powinno prowadzić to do sytuacji, w której to pacjent stara się jeszcze bardziej umocnić swoją pozycję względem lekarza, najczęściej poprzez nieuprzejme, a nawet aroganckie postępowanie. Tymczasem środowisko lekarskie coraz częściej mówi o roszczeniowości pacjentów, ich groźbach, czasem zgłaszają nawet incydenty agresji.

Warunki odmowy leczenia

 Z perspektywy systemu opieki zdrowotnej lekarz jest jedynie wykonawcą tego, co obywatelowi gwarantuje Państwo. Wykonując swój zawód na podstawie stosunku pracy, umowy cywilnoprawnej, czy też w formie indywidualnej praktyki lekarskiej we własnym gabinecie w ramach świadczeń gwarantowanych, lekarz spełnia jedynie swoje zobowiązania pracownicze lub te, jakie przyjął na siebie zawierając umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, ale przede wszystkim realizuje on także obowiązki nałożone na niego przez przepisy prawa, czy zasady etyki zawodowej.

Dlatego lekarz, który zdecyduje się bezpodstawnie odmówić pacjentowi leczenia, powinien liczyć się z powstaniem po jego stronie ewentualnych reperkusji pracowniczych, zawodowych lub cywilnych, a w niektórych sytuacjach nawet karnych.

Nie można jednak przy tym zapominać o konstytucyjnej swobodzie wykonywania zawodu. Zgodnie z art. 65 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy ma wolność wykonywania zawodu. Wprawdzie nie każdy zawód objęty jest pełną swobodą jego wykonywania, co zresztą wyraźnie dotyczy lekarza, to jednak nie można też uznać, że jest on całkowicie w tej kwestii bezwolny. Przejawem, a zarazem konkretyzacją konstytucyjnej wolności wykonywania zawodu lekarza na szczeblu ustawowym jest art. 38 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie z tą regulacją lekarzowi przysługuje prawo do odstąpienia lub prawo niepodjęcia leczenia pacjenta. Z prawa tego lekarz może w pełni korzystać, jednak pod pewnymi warunkami:

  • lekarzowi przysługuje prawo do odstąpienia lub prawo niepodjęcia leczenia w okolicznościach, kiedy nie zachodzi przypadek, gdy zwłoka w jego udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia oraz innych przypadek niecierpiący zwłoki,
  • jeśli lekarz zamierza skorzystać z tego prawa i odstąpić od leczenia, jego obowiązkiem jest dostatecznie wcześnie uprzedzić o tym pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego bądź opiekuna faktycznego i wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym,

a ponadto,

  • uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej.

W nieco gorszej sytuacji znajduje się lekarz, który wykonuje swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby. Lekarz ten, poza spełnieniem powyższych warunków, może nie podjąć się lub odstąpić od leczenia tylko wtedy, gdy istnieją poważne ku temu powody oraz dopiero po uzyskaniu zgody swojego przełożonego.

Powyższe reguluje również Kodeks Etyki Lekarskiej. Zgodnie z art. 7 tego aktu: „W szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz może nie podjąć się lub odstąpić od leczenia chorego, z wyjątkiem przypadków niecierpiących zwłoki. Nie podejmując albo odstępując od leczenia lekarz winien wskazać choremu inną możliwość uzyskania pomocy lekarskiej”.

Warunki odmowy leczenia w praktyce

Można zatem stwierdzić, że odstąpienie od leczenia pacjenta jest możliwe dopiero wtedy, gdy pacjent nie znajduje się w stanie „poważnego zagrożenia życia lub zdrowia”, ale również wtedy, gdy pacjenta nie dotyczą „inne przypadki niecierpiące zwłoki”. Jest to pierwsze i podstawowe kryterium oceny przedmiotowej sytuacji i dopiero po jego spełnieniu można przejść do dalszych etapów rozważania możliwości odstąpienia od leczenia. Warto pamiętać, że „poważne zagrożenie życia lub zdrowia” oraz „inne przypadki niecierpiące zwłoki” są pojęciami niezdefiniowanymi, interpretacyjnymi, dlatego lekarz z dużą ostrożnością powinien dokonywać oceny w tym zakresie.

Natomiast kiedy lekarz już wie, że okoliczności zdrowotne pacjenta pozwalają mu na skorzystanie z prawa odmowy leczenia, jego obowiązkiem jest dostatecznie wcześnie uprzedzić o tym pacjenta.

Ponownie mamy tu do czynienia z pojęciem nieścisłym – „dostatecznie wcześnie”. Jednak zdaje się, że należy je interpretować w ten sposób, że do odstąpienia od leczenia na pewno nie powinno dojść w trakcie odbywającej się wizyty pacjenta. Zasadne byłoby w tym wypadku zakończyć świadczenie udzielane w trakcie wizyty, a następnie poinformować go o zamiarze odstąpienia od dalszego leczenia i ewentualnie o odwołaniu kolejnej wizyty. Do takiego odwołania nie powinno jednak dojść, jeśli nie zostaną wskazane pacjentowi realne możliwości uzyskania świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym. Przy czym nie chodzi tu o poinformowanie pacjenta, że istnieją inne gabinety lub szpitale, gdzie może on uzyskać dalszą opiekę medyczną. Możliwości uzyskania świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym muszą być „realne”, a to oznacza, że lekarz powinien po uprzednich konsultacjach w tym zakresie przynajmniej wskazać pacjentowi konkretny gabinet lub szpital z jego nazwy, adresu, a nawet nazwiska lekarza, który zgodził się zarejestrować pacjenta na wizytę.

Dopiero na koniec lekarz uzasadnia i odnotowuje powyższy fakt w dokumentacji medycznej. W notatce warto ująć przyczynę odmowy leczenia oraz szczegółowy opis wszystkich powiązanych z tym i wypełnionych przez lekarza powinności. Na wypadek sporu, skargi do Izby Lekarskiej, czy postępowania sądowego, podstawowym źródłem wiedzy o zaistniałym zdarzeniu nie będzie bowiem relacja lekarza lub pacjenta, ale dokumentacja medyczna i to co zostało w niej zapisane.

Odmowa leczenia pacjenta nieuprzejmego

Czy zatem lekarz może odstąpić od leczenia pacjenta tylko z uwagi na jego nieuprzejmość? Czy taka okoliczność jest wystarczająca i czy nie zostanie uznana, za zbyt błahy powód odmowy leczenia nawet w sytuacji, gdy wszystkie warunki przewidziane w art. 38 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty zostały wypełnione?

Odpowiedź jest twierdząca. Wypełniając wszystkie powyżej opisane warunki lekarz może odstąpić od leczenia pacjenta z uwagi na samą jego nieuprzejmość, czy obraźliwe zachowania, które w jakikolwiek sposób są dotkliwe dla lekarza. Odstąpienie od leczenia w takich okolicznościach zdaje się być również w interesie pacjenta – dyskomfort i brak koncentracji lekarza może nieodzownie wpływać na jakość udzielanych świadczeń zdrowotnych.

Innymi przykładami powodów odstąpienia od leczenia może być chroniczne niestosowanie się pacjenta do zaleceń lekarskich, które niweczy zamierzone skutki terapii, czy samo nawet wyczerpanie lekarza, wypalenie zawodowe albo trudna sytuacja w życiu osobistym.

Lekarz spełniając obowiązki, o których mowa w art. 38 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz art. 7 Kodeksu Etyki Lekarskiej, ma prawo odstąpić od leczenia lub nie podjąć go wcale z uwagi na samą nieuprzejmość pacjenta.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

arrow_upward